Hà Nội hướng tới xây dựng thương hiệu “Thành phố trải nghiệm văn hóa về đêm”

Trong bối cảnh các đô thị ngày càng cạnh tranh mạnh về du lịch, dịch vụ và trải nghiệm, kinh tế ban đêm đang được xem là một nguồn lực tăng trưởng mới đối với nhiều thành phố lớn. Hoạt động kinh tế đêm chủ yếu diễn ra trong khung thời gian từ 18h hôm trước đến 6h sáng hôm sau, giúp kéo dài thời gian tiêu dùng, tạo thêm việc làm, tăng nguồn thu và thúc đẩy các lĩnh vực như văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực, giải trí và dịch vụ. Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 27/7/2020 của Thủ tướng Chính phủ về Đề án phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam đã tạo nền tảng chính sách để các địa phương chủ động xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện riêng.

Với bề dày lịch sử, hệ thống di sản phong phú, đời sống văn hóa – nghệ thuật đa dạng và thị trường dân cư lớn, Hà Nội có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế đêm theo hướng riêng biệt. Trong Đề án “Phát triển Kinh tế đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026 – 2030, định hướng đến năm 2045”, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2035 lĩnh vực này có thể đóng góp khoảng 7-8% GRDP, đồng thời hình thành các khu trải nghiệm văn hóa và du lịch đêm có quy mô khu vực, hướng tới thương hiệu “Thành phố trải nghiệm văn hóa, dịch vụ về đêm” của châu Á.

Thực tế, Hà Nội đã hình thành ba nhóm mô hình kinh tế đêm tương đối rõ gồm biểu diễn nghệ thuật, tham quan – du lịch đêm và ẩm thực – dịch vụ ban đêm. Nhiều sản phẩm đã có khả năng tạo dấu ấn riêng như “Cải lương – Tinh hoa nghệ thuật Việt”, các chương trình múa rối, “Tinh hoa Bắc Bộ”, tour “Đêm thiêng liêng”, “Giải mã Hoàng thành”, “Tinh hoa đạo học”, “Sử đá lưu danh”, “Ngọc Sơn – Đêm huyền bí”. Bên cạnh đó là mạng lưới phố đi bộ, không gian ẩm thực và dịch vụ đêm tại khu phố cổ, hồ Gươm, Sơn Tây, Đảo Ngọc – Ngũ Xã, Tống Duy Tân và Nguyễn Văn Tuyết.

Trong các địa bàn có nhiều tiềm năng, Hoàn Kiếm giữ vị trí đặc biệt nhờ tập trung dày đặc di tích, không gian văn hóa, du lịch, thương mại và dịch vụ. Hệ thống phố cổ, phố đi bộ, phố bích họa Phùng Hưng và tuyến ẩm thực Tống Duy Tân – Cấm Chỉ tạo điều kiện thuận lợi để hình thành chuỗi trải nghiệm về đêm. Việc thí điểm kéo dài thời gian kinh doanh đến 2h sáng trong ba ngày cuối tuần từ tháng 9/2016 đã góp phần gia tăng lượng khách quốc tế và cải thiện doanh thu của nhiều hộ kinh doanh, đồng thời kéo dài thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách.

Ngoài khu vực trung tâm, một số không gian văn hóa khác cũng đang được định hướng khai thác theo hướng mới. Văn Miếu – Quốc Tử Giám được phát triển thành không gian văn hóa sáng tạo với các hoạt động hoa đăng, triển lãm, âm nhạc và trải nghiệm di sản. Trục cảnh quan sông Hồng cũng được định hướng trở thành một không gian gắn với kinh tế sáng tạo và công nghiệp văn hóa về đêm, mở rộng khả năng tổ chức hoạt động văn hóa, thể thao, trình diễn và lễ hội ánh sáng. Những lợi thế này, kết hợp với quy mô thị trường lớn, lượng khách du lịch đáng kể và điều kiện an ninh tương đối ổn định, tạo nền tảng để Hà Nội phát triển hệ sinh thái kinh tế đêm gắn với văn hóa và dịch vụ.

Tuy nhiên, kinh tế đêm của Thủ đô hiện vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Mức chi tiêu ban đêm còn hạn chế do thiếu những sản phẩm đủ sức giữ chân khách trong thời gian dài, trong khi sự kết nối giữa các điểm đến và dịch vụ chưa chặt chẽ. Nhiều hoạt động vẫn mang tính phân tán, chưa hình thành chuỗi trải nghiệm hoàn chỉnh. Hạ tầng phục vụ ban đêm cũng còn thiếu đồng bộ, đặc biệt về bãi đỗ xe, phương tiện di chuyển và các loại hình hỗ trợ sau 24h.

Cùng với đó, cơ chế phối hợp giữa các lĩnh vực liên quan vẫn cần tiếp tục hoàn thiện bởi kinh tế đêm không chỉ là vấn đề thương mại mà còn gắn với quy hoạch, giao thông, môi trường, tiếng ồn, an ninh, sinh kế và hoạt động văn hóa – nghệ thuật. Thành phố cũng còn thiếu các trung tâm vui chơi, thương mại và văn hóa quy mô lớn có khả năng trở thành điểm đến ban đêm. Trong khi các sản phẩm hiện có khá đa dạng, nhiều mô hình vẫn có quy mô nhỏ và thiếu liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp, đơn vị văn hóa và cộng đồng.

Trước những hạn chế đó, Hà Nội đang tiếp cận kinh tế đêm như một phần của quản trị đô thị hiện đại thay vì chỉ coi đây là hoạt động kinh doanh kéo dài thời gian. Thành phố đã xây dựng 8 nhóm chính sách nhằm cân bằng giữa phát triển kinh tế với yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự, môi trường và chất lượng sống. Ba khung thời gian hoạt động được dự kiến gồm từ 18h đến 24h, từ 18h đến 2h sáng và từ 18h đến 6h sáng hôm sau, tùy theo đặc điểm từng khu vực và mức độ mở của không gian.

Công nghệ cũng được xác định là công cụ quan trọng để hỗ trợ quản lý kinh tế đêm theo mô hình đô thị thông minh. Các giải pháp như thanh toán số, bản đồ số, giám sát an ninh và nền tảng số có thể giúp tăng hiệu quả vận hành, cung cấp thông tin và hỗ trợ du khách. Ứng dụng iHanoi, với khoảng 6 triệu tài khoản đăng ký và từ 450.000 đến 500.000 lượt truy cập mỗi ngày, được xem là một trong những nền tảng có thể hỗ trợ quá trình này. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ vẫn cần giữ vai trò bổ trợ, không thay thế mô hình tổ chức, quản lý cũng như những trải nghiệm thực tế và bản sắc riêng vốn là giá trị cốt lõi của kinh tế đêm Hà Nội.

Trong định hướng dài hạn, Hà Nội lựa chọn phát triển kinh tế đêm dựa trên những đặc trưng riêng thay vì sao chép mô hình từ các thành phố khác. Danh hiệu “Thành phố sáng tạo” của UNESCO tạo thêm nền tảng để Thủ đô định vị các hoạt động về đêm theo hướng văn hóa, sáng tạo, giải trí và trải nghiệm, kết hợp giữa di sản, công nghệ với nghệ thuật đương đại. Thị trường cũng được định hướng mở rộng không chỉ với khách quốc tế mà còn hướng tới người dân nội đô, cư dân khu vực ngoại thành, khách từ các tỉnh lân cận và khách du lịch trong nước nhằm tạo nguồn cầu ổn định.

Tài nguyên văn hóa được xem là lợi thế nổi bật nhất của kinh tế đêm Hà Nội, từ hệ thống di sản, kiến trúc, không gian phố phường đến đời sống cộng đồng gắn với lịch sử Thăng Long. Thành phố vì vậy hướng tới xây dựng hình ảnh “đêm di sản, đêm sáng tạo”, lấy trải nghiệm văn hóa làm trung tâm và kết hợp các yếu tố truyền thống với đổi mới sáng tạo. Những loại hình như ca trù, hát văn, ẩm thực, sản phẩm thủ công và làng nghề có thể trở thành chất liệu để tạo ra những sản phẩm khác biệt, vừa phục vụ du khách vừa góp phần duy trì đời sống văn hóa bản địa.

Đến năm 2045, Hà Nội đặt mục tiêu trở thành một trung tâm kinh tế đêm có sức cạnh tranh trong khu vực với thương hiệu “Thành phố trải nghiệm văn hóa ban đêm”. Để đạt được mục tiêu này, thành phố cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, quy hoạch, thể chế và kết nối sản phẩm, đồng thời khai thác hiệu quả hơn giá trị của di sản và công nghiệp sáng tạo.

Với hệ thống điểm tham quan phong phú, không gian phố cổ, các sản phẩm nghệ thuật truyền thống và nền ẩm thực đường phố đặc trưng, Hà Nội có nền tảng lớn để xây dựng các mô hình kinh tế đêm đa dạng. Tùy đặc điểm từng địa bàn, mỗi xã, phường có thể lựa chọn những không gian và loại hình phù hợp, nhưng việc phát triển cần được tổ chức theo hướng thống nhất, quy củ và bền vững. Bên cạnh mục tiêu kinh doanh, các chủ thể tham gia cũng cần bảo đảm văn minh thương mại, trật tự đô thị và sự hài hòa giữa lợi ích kinh tế với chất lượng sống của cộng đồng.