60 năm Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội: Tiếp nối sáng tạo trong giai đoạn mới

Sáng 29/10 tại Hà Nội, Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội tổ chức tọa đàm “Văn học, nghệ thuật Thủ đô – 60 năm xây dựng và phát triển”, nhìn lại hành trình hình thành, những thành tựu nổi bật cũng như các yêu cầu đặt ra đối với văn học nghệ thuật Thủ đô trong thời gian tới. Qua sáu thập kỷ, tổ chức Hội đã trở thành mái nhà chung của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ, góp phần tạo nên những tác phẩm, công trình nghệ thuật phản ánh đời sống, lịch sử và những biến chuyển của Hà Nội.

Tiền thân của Hội được hình thành vào tháng 10/1966 với tên gọi Chi hội Văn nghệ Hà Nội, gồm 5 phân hội là Văn – Thơ, Mỹ thuật, Nhiếp ảnh – Điện ảnh, Sân khấu và Âm nhạc. Từ nền tảng ban đầu đó, tổ chức từng bước phát triển thành Hội Văn nghệ mang tính tổng hợp và sau này mở rộng thành Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội với 9 hội chuyên ngành, bao quát nhiều lĩnh vực sáng tác và nghiên cứu nghệ thuật.

Phát biểu tại tọa đàm, NSND Trần Quốc Chiêm, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội, nhấn mạnh vai trò của Hội trong việc tập hợp lực lượng văn nghệ sĩ, phát triển các chuyên ngành và khẳng định vị thế của văn học, nghệ thuật Thủ đô. Trong suốt 60 năm, đội ngũ hội viên đã sáng tạo nhiều tác phẩm, công trình nghệ thuật phục vụ công chúng Hà Nội và cả nước, đồng thời duy trì các hoạt động nghiên cứu, lý luận, phê bình, dịch thuật và quảng bá tác phẩm, góp phần bồi đắp đời sống tinh thần xã hội và đồng hành với công cuộc xây dựng, phát triển đất nước.

Hiện Hội có hơn 4.500 hội viên, trong đó 53 người được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, 182 người nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật, 152 Nghệ sĩ Nhân dân và 356 Nghệ sĩ Ưu tú. Nhiều hội viên khác cũng được trao các danh hiệu nghệ nhân và Công dân Thủ đô ưu tú. Tạp chí Người Hà Nội, cơ quan của Hội Liên hiệp, tiếp tục là diễn đàn văn hóa, văn nghệ, góp phần kết nối các hội chuyên ngành với độc giả và công chúng.

Nhìn lại từng lĩnh vực cho thấy sự phát triển của Hội được tạo nên từ những dấu ấn riêng của các hội chuyên ngành. Nhà thơ Bùi Việt Mỹ, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà văn Hà Nội, nhắc lại giai đoạn đầu của tổ chức Hội gắn với phong trào sáng tác trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ và quá trình xây dựng lực lượng văn nghệ sĩ Thủ đô. Qua nhiều thế hệ, các nhà văn Hà Nội đã sáng tác nhiều tác phẩm bám sát đời sống thành phố, phản ánh công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, góp phần hình thành dòng văn học mang đậm dấu ấn Thủ đô.

Trong lĩnh vực mỹ thuật, họa sĩ Nguyễn Văn Chiến nhìn lại quá trình phát triển kể từ năm 1966, khi Hội Mỹ thuật Hà Nội ra đời từ một chi hội thuộc Hội Văn nghệ Hà Nội. Trải qua nhiều giai đoạn, mỹ thuật Thủ đô từng bước mở rộng tổ chức và hoạt động nghề nghiệp, duy trì các chuyến đi thực tế, sáng tác, triển lãm và giao lưu, tạo điều kiện để nhiều thế hệ họa sĩ tiếp nối và phát triển đời sống mỹ thuật Hà Nội.

Nhiếp ảnh cũng để lại dấu ấn quan trọng trong hành trình chung. Theo nhà lý luận phê bình Lê Thị Hải Yến, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhiếp ảnh Nghệ thuật Hà Nội, các thế hệ nghệ sĩ nhiếp ảnh đã góp phần ghi lại những dấu mốc lịch sử, diện mạo đô thị và đời sống con người Hà Nội. Qua thời gian, phong trào nhiếp ảnh Thủ đô ngày càng phát triển, trở thành một bộ phận quan trọng trong việc lưu giữ hình ảnh và ký ức của thành phố.

Ở lĩnh vực âm nhạc, nhạc sĩ Bá Môn, Chánh Văn phòng Hội Âm nhạc Hà Nội, cho biết từ khi thành lập năm 1996 đến nay, Hội đã tạo nhiều dấu ấn trong sáng tác, biểu diễn, nghiên cứu lý luận và đào tạo. Trong 30 năm hoạt động, Hội giới thiệu gần 2.000 tác phẩm mới, tổ chức 415 buổi tọa đàm, thông tin âm nhạc và duy trì chương trình “Tình yêu Hà Nội”, góp phần tạo thêm không gian để các tác phẩm về Thủ đô được sáng tác và phổ biến tới công chúng.

Điện ảnh Hà Nội cũng ghi nhận sự nối tiếp của nhiều thế hệ nghệ sĩ. NSND Nguyễn Hà Bắc, khi nhìn lại quá trình phát triển của Hội từ ngày thành lập 12/11/1995, cho rằng giá trị quan trọng không chỉ nằm ở số lượng hội viên mà còn ở khả năng duy trì dòng chảy sáng tạo qua các thế hệ. Trong khi đó, ở lĩnh vực sân khấu, nhà viết kịch Lê Quý Hiền nhấn mạnh tính tiên phong, bản sắc riêng của sân khấu Hà Nội và yêu cầu quan tâm nhiều hơn đến “tuổi thọ” của tác phẩm trong đời sống nghệ thuật hiện nay.

Hội Nghệ sĩ Múa Hà Nội cũng trải qua 34 năm hoạt động với nhiều dấu ấn trong sưu tầm, phục dựng và phát huy múa cổ truyền Thăng Long – Hà Nội. Các hoạt động biểu diễn, truyền dạy và lưu giữ tư liệu góp phần đưa di sản múa truyền thống đến gần hơn với công chúng. Cùng với đó, Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội và Hội Kiến trúc sư Hà Nội tiếp tục mở rộng phạm vi nghiên cứu, sáng tạo và gìn giữ các giá trị văn hóa, không gian sống và bản sắc đô thị của Thủ đô.

Bên cạnh những thành tựu, tọa đàm cũng thẳng thắn chỉ ra một số tồn tại và yêu cầu đổi mới trong giai đoạn mới. Theo NSND Trần Quốc Chiêm, hoạt động văn học nghệ thuật cần tiếp tục đổi mới tư duy lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý; chú trọng phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, đặc biệt là lực lượng kế cận. Các cuộc vận động sáng tác, trại sáng tác và hoạt động đặt hàng tác phẩm cần được triển khai hiệu quả hơn, đồng thời tạo điều kiện để văn nghệ sĩ tiếp xúc thực tế, tìm kiếm chất liệu mới từ đời sống.

Một nhiệm vụ khác là tiếp tục phát huy giá trị của những tác phẩm được sáng tác trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời tăng cường quảng bá và phát triển văn hóa đọc. Văn học, nghệ thuật được định hướng gắn nhiều hơn với giáo dục, các thiết chế văn hóa và những không gian sáng tạo mới để mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo cũng được xác định là những công cụ cần được nghiên cứu, ứng dụng phù hợp để hỗ trợ sáng tác, lưu trữ, số hóa và quảng bá tác phẩm. Việc mở rộng phương thức tiếp cận mới được kỳ vọng giúp các giá trị văn học nghệ thuật của Hà Nội tiếp tục được bảo tồn, lan tỏa rộng hơn và thích ứng với thay đổi trong thói quen tiếp nhận văn hóa của công chúng.

Trên nền tảng truyền thống sáu thập kỷ, Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội cùng các hội chuyên ngành được kỳ vọng tiếp tục đổi mới hoạt động, khơi dậy tinh thần sáng tạo và trách nhiệm xã hội của đội ngũ văn nghệ sĩ. Những đóng góp mới của văn học, nghệ thuật sẽ tiếp tục góp phần phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Hà Nội và đồng hành cùng mục tiêu xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại.