Khởi công phục dựng Điện Kính Thiên, nối dài hành trình bảo tồn Hoàng thành Thăng Long

Sáng 29/9, tại Khu di sản Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội, số 9 Hoàng Diệu, phường Ba Đình, lễ khởi công Dự án đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên chính thức diễn ra.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng lãnh đạo Đảng, Nhà nước, thành phố Hà Nội, các bộ, ban, ngành Trung ương và địa phương tham dự sự kiện.

Buổi lễ nằm trong chuỗi hoạt động của Hội nghị Đối thoại châu Á – Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực, diễn ra từ ngày 27/9 đến 1/10, đồng thời gắn với chủ trương của Thành ủy Hà Nội về triển khai các công trình trọng điểm nhân những ngày lễ lớn trong năm 2026.

Khoảng 70 đại biểu quốc tế cũng có mặt tại sự kiện, trong đó có ông Lazare Eloundou Assomo, Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO; các Đại sứ, Trưởng phái đoàn thường trực bên cạnh UNESCO; đại diện các tổ chức tư vấn quốc tế như ICCROM, ICOMOS, IUCN cùng nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.

Điện Kính Thiên giữ vị trí đặc biệt trong cấu trúc Cấm thành Thăng Long. Đây từng là chính điện quan trọng nhất, nơi các Hoàng đế ngự trị và là biểu tượng của quyền lực quốc gia Đại Việt dưới thời Lê từ thế kỷ XV đến XVIII.

Phối cảnh không gian Điện Kính Thiên sau khi phục dựng. Ảnh: Hoàng Thành Thăng Long

Nhiều nghi lễ quan trọng của triều đình từng được tổ chức tại đây, từ lễ đăng cơ, đại triều đến các nghi thức tiếp đón sứ thần nước ngoài.

Việc nghiên cứu và phục dựng Chính điện Kính Thiên vì vậy không chỉ hướng tới tái hiện một công trình kiến trúc, mà còn góp phần làm rõ không gian trung tâm quyền lực từng tồn tại qua nhiều thế kỷ tại Hoàng thành Thăng Long.

Dự án được chuẩn bị trên nền tảng 15 năm nghiên cứu liên ngành, bao gồm lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc, di sản phi vật thể và việc đối chiếu với những mô hình bảo tồn tương tự trong khu vực.

Đây được xác định là nhiệm vụ trọng tâm mở đầu cho tầm nhìn phát triển Trục trung tâm Hoàng thành Thăng Long đến năm 2035, đồng thời nằm trong định hướng dài hạn của Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm.

Dự án sẽ được triển khai trong giai đoạn 2026 – 2030 với tổng kinh phí hơn 1.680 tỷ đồng.

Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội là chủ đầu tư, trong khi Tập đoàn Sun Group đảm nhiệm thi công công trình.

Phạm vi dự án có diện tích khoảng 10.700 m², bao gồm nền Điện Kính Thiên, sân Đan Trì, các khoảng sân phía Đông, phía Tây, phía Nam và khu vực sân vườn phía Bắc kéo dài tới nhà D67.

Các hạng mục chính gồm bảo quản, tu bổ và phục hồi những yếu tố gốc của di tích; phục dựng Chính điện Kính Thiên cùng các không gian phụ trợ liên quan; đồng thời hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật nhằm phục vụ công tác quản lý, bảo vệ và khai thác giá trị di sản.

Phát biểu tại lễ khởi công, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh công tác bảo tồn di sản cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển của Thủ đô.

Theo định hướng này, những giá trị “Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo” không chỉ cần được gìn giữ mà còn phải trở thành nguồn lực cho phát triển bền vững.

Do công trình nằm trong vùng lõi của Di sản Thế giới và trên khu vực chứa nhiều tầng văn hóa khảo cổ quan trọng, thành phố yêu cầu quá trình triển khai phải tuân thủ chặt chẽ những tiêu chuẩn khoa học và quy trình chuyên môn về bảo tồn.

Chủ đầu tư cùng các đơn vị tư vấn, thi công và giám sát phải thực hiện đúng hồ sơ đã được phê duyệt.

Nếu phát hiện yếu tố khảo cổ mới hoặc xuất hiện vấn đề chưa đủ cơ sở khoa học để kết luận, khu vực liên quan phải được chủ động khoanh vùng và tham vấn ý kiến các nhà khoa học, chuyên gia trước khi tiếp tục xử lý.

Quan điểm được thành phố nhấn mạnh là tiến độ không thể trở thành lý do để làm ảnh hưởng đến tính xác thực, tính toàn vẹn và những giá trị lâu dài của di tích.

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội cũng khẳng định mỗi thế hệ chỉ là người tiếp nhận, bảo vệ và có trách nhiệm trao truyền những giá trị của di sản nghìn năm cho các thế hệ sau.

Đánh giá về quá trình chuẩn bị dự án từ năm 2023, ông Lazare Eloundou Assomo, Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, ghi nhận công tác nghiên cứu, tư liệu hóa và tham vấn liên quan đến việc phục dựng Điện Kính Thiên.

Theo ông, việc bảo vệ Hoàng thành Thăng Long không chỉ có ý nghĩa đối với lịch sử và bản sắc của Việt Nam mà còn góp phần giúp các thế hệ tương lai hiểu rõ hơn những giá trị mà khu di sản mang lại trong tiến trình lịch sử nhân loại.

Sau nghi thức khởi công, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các đại biểu tham quan không gian trưng bày về tính xác thực trong quá trình phục dựng Điện Kính Thiên.

Khi hoàn thành, công trình được kỳ vọng góp phần tái hiện rõ hơn không gian trung tâm của Hoàng thành Thăng Long, nâng cao khả năng diễn giải lịch sử, tạo thêm trải nghiệm cho khách tham quan và đưa giá trị hơn một nghìn năm văn hiến của Thăng Long – Hà Nội đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế.

Điện Kính Thiên được khởi dựng năm 1428 dưới thời vua Lê Thái Tổ trên nền các cung điện thời Lý – Trần và tiếp tục được hoàn thiện dưới triều vua Lê Thánh Tông.

Trong nhiều thế kỷ, công trình giữ vai trò chính điện của Cấm thành Thăng Long, nơi diễn ra những nghi lễ triều chính quan trọng của quốc gia Đại Việt.

Đến năm 1816, vua Gia Long cho xây điện Long Thiên làm hành cung trên khu vực này.

Năm 1886, công trình bị chính quyền Pháp phá hủy để xây dựng căn cứ quân sự. Những dấu tích còn lại đến nay chủ yếu gồm nền điện và hệ thống thềm bậc đá chạm rồng có niên đại từ thế kỷ XV.

Ngày 1/8/2010, Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới, mở ra một giai đoạn mới trong hoạt động nghiên cứu và bảo tồn khu di sản.

Từ đợt thám sát khoảng 100 m² quanh khu vực thềm rồng năm 2011, các nhà khảo cổ đã phát hiện nhiều dấu tích móng, dầm và nền gạch thuộc những giai đoạn lịch sử khác nhau.

Đến năm 2022, tổng diện tích khai quật tại khu vực trung tâm đã mở rộng lên hơn 10.000 m².

Các kết quả nghiên cứu cho thấy khu vực nền Điện Kính Thiên có địa tầng văn hóa dày tới 6 m, lưu giữ những lớp di tích nối tiếp từ thời Đại La, qua các triều đại phong kiến cho tới thời Nguyễn và thời hiện đại.

Những lớp dấu tích kéo dài hơn 1.300 năm này là cơ sở quan trọng cho quá trình nghiên cứu, bảo tồn và từng bước phục dựng không gian trung tâm của Hoàng thành Thăng Long trong giai đoạn mới.