“Dấu thiêng Hà Nội” tái hiện 60 ngày đêm khói lửa của Thủ đô

Ngày 19/10, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam trình diễn vở tuồng “Dấu thiêng Hà Nội” với thông điệp “Cho những gì còn mãi” trong khuôn khổ Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng 2026. Khai thác đề tài cách mạng, tác phẩm đưa người xem trở lại những ngày tháng Hà Nội bước vào cuộc chiến đấu bảo vệ độc lập dân tộc sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến năm 1946. Từ những trận đánh quyết liệt đến hình ảnh chiến sĩ cảm tử và người dân cùng tham gia kháng chiến, vở diễn làm nổi bật tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, khắc họa ý chí kiên cường và sự hy sinh của quân dân Thủ đô.

Trọng tâm của tác phẩm là 60 ngày đêm chiến đấu từ tháng 12/1946 đến đầu năm 1947. Trong hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, các lực lượng kháng chiến cùng nhân dân Hà Nội bám trụ, xây dựng phòng tuyến, kìm chân và tiêu hao sinh lực địch, tạo điều kiện để các cơ quan đầu não và lực lượng kháng chiến rút lui an toàn về chiến khu. Những sự kiện lịch sử được tái hiện không chỉ gợi lại một thời kỳ gian khổ mà còn nhấn mạnh khí phách của Thăng Long – Hà Nội, nơi lòng yêu nước, tinh thần bất khuất và ý chí bảo vệ độc lập đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

“Dấu thiêng Hà Nội” do tác giả Lê Công Phượng chấp bút và đạo diễn, NSND Lê Tiến Thọ dàn dựng. Việc lựa chọn nghệ thuật tuồng để kể một câu chuyện lịch sử hiện đại đặt ra yêu cầu dung hòa giữa đặc trưng ước lệ, cách điệu của loại hình sân khấu truyền thống với những diễn biến cụ thể của cuộc kháng chiến. Các lớp diễn được sắp xếp theo mạch rõ ràng, từ cảnh xây dựng phòng tuyến đến những cuộc đối đầu căng thẳng, qua đó tạo nên không khí chiến trận nhưng vẫn giữ được phong cách biểu đạt đặc trưng của tuồng.

Nhiều thủ pháp truyền thống được sử dụng linh hoạt trong vở diễn, như động tác ước lệ tái hiện cảnh đi xe đạp, những tình huống thử lòng nhân vật hay cảnh tra tấn bằng dây trói của thực dân Pháp. Những chi tiết này được cách điệu hóa để vừa duy trì ngôn ngữ biểu diễn truyền thống, vừa tăng sức gợi về sự khốc liệt của chiến tranh. Thay vì cố tái hiện mọi chi tiết theo hướng hiện thực, sân khấu sử dụng chuyển động hình thể, biểu cảm và nhịp điệu để mở rộng trí tưởng tượng của người xem.

Không gian biểu diễn cũng được xử lý theo hướng linh hoạt, cho phép cùng một hệ thống sân khấu chuyển đổi nhanh từ thành cổ Hà Nội sang phố phường hay các tuyến phòng ngự. Cách đảo cảnh gọn, kết hợp với lối diễn giàu tính tượng trưng, giúp mở rộng phạm vi không gian và tạo cảm giác liên tục cho diễn biến của câu chuyện. Nhờ đó, khán giả không chỉ theo dõi một chuỗi sự kiện mà còn được đặt vào không khí của Hà Nội trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến.

Âm nhạc là một trong những yếu tố được làm mới đáng chú ý. Bên cạnh các bài bản và lối hát truyền thống của tuồng, tác phẩm bổ sung phần nhạc nền có tiết tấu và giai điệu riêng để hỗ trợ diễn biến tâm lý nhân vật và xây dựng không khí chiến trận. Sự kết hợp này tạo thêm chiều sâu cảm xúc cho từng lớp diễn, đồng thời giúp ngôn ngữ tuồng trở nên dễ tiếp cận hơn với khán giả đương đại mà không làm mất đi nền tảng nghệ thuật truyền thống.

Việc đưa đề tài cách mạng vào sân khấu tuồng cũng cho thấy khả năng thích ứng của loại hình nghệ thuật này trước những câu chuyện lịch sử hiện đại. Từ làn điệu cổ, lối diễn ước lệ đến cách xử lý sân khấu và âm nhạc mới, ê-kíp sáng tạo tạo nên một không gian vừa mang màu sắc sử thi vừa có sự gần gũi với người xem hôm nay. Đây cũng là cách để những giá trị của tuồng tiếp tục được làm mới và mở rộng khả năng tiếp cận với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Bên cạnh ý nghĩa nghệ thuật, “Dấu thiêng Hà Nội” còn được xây dựng như một lời tri ân đối với những thế hệ đã chiến đấu và hy sinh vì độc lập dân tộc. Tác phẩm nhắc lại rằng những giá trị làm nên bản sắc và khí phách Thủ đô được hình thành từ sự đóng góp của nhiều con người, từ những chiến sĩ trực tiếp cầm súng đến những người dân bình dị cùng tham gia cuộc kháng chiến.

Với thông điệp “Cho những gì còn mãi”, vở diễn không chỉ hướng về quá khứ mà còn gợi mở suy ngẫm về hiện tại. Những ký ức lịch sử chỉ có thể tiếp tục sống khi được các thế hệ sau trân trọng, gìn giữ và chuyển hóa thành trách nhiệm đối với cộng đồng, đất nước. Góp mặt tại Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng 2026, “Dấu thiêng Hà Nội” vì thế vừa lưu giữ ký ức về một Hà Nội kiên cường trong những ngày đầu kháng chiến, vừa góp phần khẳng định sức sống của nghệ thuật tuồng trong đời sống sân khấu hôm nay.