Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng qua góc nhìn quốc tế: Cơ hội tái định hình Hà Nội

Đánh thức giá trị của không gian sông Hồng

Trong những phân tích về các thành phố đã thành công trong việc đưa dòng sông trở thành trung tâm của đời sống đô thị, The Business Times của Singapore đặt Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng trong mối liên hệ với tham vọng tạo nên một “kỳ tích sông Hồng”, tương tự cách Seoul từng phát triển không gian quanh sông Hàn.

Theo tờ báo này, dự án được xem là một trong những điểm nhấn của tầm nhìn quy hoạch dài hạn nhằm tái định hình Hà Nội, trong đó đáng chú ý là trục đại lộ cảnh quan dài khoảng 80 km cùng hệ thống công viên ven sông.

Điểm đáng chú ý là mục tiêu của Hà Nội không chỉ dừng lại ở việc hình thành thêm một tuyến giao thông mới.

Thành phố hướng tới việc đưa sông Hồng từ vai trò lâu nay chủ yếu gắn với hành lang thoát lũ trở thành một trục phát triển mới về kinh tế, sinh thái và văn hóa.

Cách tiếp cận này cho thấy dự án được đặt trong một bài toán quy hoạch tổng thể, thay vì chỉ được nhìn nhận như một công trình hạ tầng đơn lẻ.

Một số cơ quan truyền thông quốc tế cũng chỉ ra những nét tương đồng giữa định hướng phát triển sông Hồng của Hà Nội và quá trình Seoul từng chuyển đổi không gian ven sông Hàn từ khu vực chịu tác động mạnh của công nghiệp trở thành một phần quan trọng trong hình ảnh và đời sống đô thị.

Tuy nhiên, với Hà Nội, thách thức không chỉ nằm ở việc tạo dựng một không gian ven sông hiện đại, mà còn ở khả năng biến khu vực này thành động lực mới cho kinh tế, văn hóa và phát triển sinh thái.

Quy hoạch mới có thể thay đổi diện mạo thành phố

Tổ chức Thương mại và Đầu tư Đức (GTAI) đánh giá sông Hồng có thể trở thành một trong những trục phát triển quan trọng trong quá trình Hà Nội chuyển đổi thành một đại đô thị hiện đại.

Theo GTAI, định hướng quy hoạch mới có khả năng làm thay đổi đáng kể diện mạo thành phố, đồng thời tạo thêm cơ hội cho các doanh nghiệp Đức trong những lĩnh vực như quy hoạch đô thị, công nghệ xây dựng, giao thông và hạ tầng.

Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) cũng nhìn thấy tiềm năng từ quy hoạch mới, nhất là khi Hà Nội đang thúc đẩy giao thông công cộng, tăng trưởng xanh và phát triển các ngành công nghệ cao.

Trong khi đó, Financial Times của Anh chú ý tới vai trò ngày càng lớn của các tập đoàn tư nhân trong nước trong việc tham gia các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Theo góc nhìn này, sự tham gia của khu vực tư nhân có thể giúp Hà Nội huy động thêm nguồn lực cho giao thông, hạ tầng và phát triển đô thị, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị dự án và hiệu quả đầu tư.

Hãng tin AP của Mỹ lại nhấn mạnh một khía cạnh khác: việc tái phát triển không gian sông Hồng có thể tạo cơ hội để Hà Nội chuyển dần từ mô hình đô thị tập trung chủ yếu vào khu vực lõi sang cấu trúc đa cực, trong đó dòng sông giữ vai trò như một trục kết nối mới.

Không thể sao chép nguyên mẫu “kỳ tích sông Hàn”

Từ góc nhìn quốc tế, nhiều ý kiến cho rằng Hà Nội đang đứng trước cơ hội đưa sông Hồng trở thành một biểu tượng mới của giai đoạn phát triển tiếp theo.

Tuy nhiên, “kỳ tích sông Hồng” nếu được hình thành cũng khó có thể là bản sao của bất kỳ mô hình nào trên thế giới.

Điểm quan trọng nằm ở việc Hà Nội tìm được cách phát triển một đô thị hiện đại hơn nhưng vẫn giữ được mối liên hệ với dòng sông, lịch sử và những lớp văn hóa đã hình thành qua nhiều thế kỷ.

Đây cũng chính là yếu tố có thể tạo nên bản sắc riêng cho dự án.

Người dân có thể là nhóm hưởng lợi lớn nhất

Bên cạnh tác động đối với cấu trúc đô thị, nhiều chuyên gia cho rằng lợi ích rõ rệt nhất của dự án có thể nằm ở việc cải thiện chất lượng sống của người dân.

Ông Michael Waibel, nhà nghiên cứu cấp cao tại Đại học Hildesheim, Đức, đánh giá việc hình thành thêm các không gian công cộng, công viên, không gian xanh và tiện ích ven sông là một cơ hội lớn đối với Hà Nội.

Theo ông, khu vực ven sông hoàn toàn có thể được phát triển thành một “mặt tiền” đô thị mới, nơi tập trung các không gian công cộng và tiện ích lấy con người làm trung tâm.

Nếu được quy hoạch hợp lý, khu vực này không chỉ làm thay đổi cảnh quan mà còn bổ sung thêm nhiều không gian sinh hoạt, nghỉ ngơi và giao lưu cho cư dân.

Tạo thêm một trục phát triển mới cho đô thị

Một lợi ích khác được nhắc tới là khả năng tổ chức lại giao thông và cấu trúc đô thị.

Định hướng mới của Hà Nội hướng tới mô hình phát triển “đa cực, đa trung tâm”, trong đó sông Hồng có thể trở thành một trục mới liên kết giao thông, khu dân cư, công viên và các trung tâm kinh tế.

Khi được tích hợp với giao thông công cộng, không gian văn hóa, di sản và dịch vụ, hành lang sông Hồng còn có tiềm năng hình thành chuỗi điểm đến mới, qua đó tạo thêm động lực cho du lịch và kinh tế đô thị.

Đây được xem là dư địa lớn đối với một thành phố sở hữu dòng sông có giá trị lịch sử đặc biệt nhưng chưa được khai thác tương xứng trong đời sống hiện đại.

Tái định cư cần gắn với chất lượng sống

Quy mô của dự án cũng kéo theo nhiều yêu cầu về tổ chức lại không gian dân cư.

Một số ý kiến cho rằng bài toán tái định cư không nên chỉ được nhìn dưới góc độ di chuyển dân cư khỏi khu vực dự án.

Thay vào đó, quá trình này có thể được gắn với việc phát triển đồng bộ nhà ở, giao thông, trường học, y tế và các dịch vụ thiết yếu.

Nếu được triển khai theo hướng này, tái định cư có thể trở thành một phần của quá trình nâng cao chất lượng sống, thay vì chỉ là giải pháp kỹ thuật phục vụ giải phóng mặt bằng.

Song song với đó, việc tận dụng kinh nghiệm quốc tế về công nghệ và quản trị đô thị cũng được xem là yếu tố có thể giúp quá trình triển khai hiệu quả hơn.

Cần những đối tác có năng lực dài hạn

Nhiều ý kiến nhấn mạnh Hà Nội nên sớm huy động các đối tác có kinh nghiệm trong các lĩnh vực quy hoạch đô thị, đường sắt, hạ tầng xanh, giao thông thông minh và công nghệ xây dựng.

Việc lựa chọn đối tác không chỉ cần dựa trên khả năng thi công những dự án quy mô lớn mà còn phải tính đến năng lực chuyển giao công nghệ, quản trị dự án và đồng hành trong thời gian dài.

Đối với một dự án có phạm vi rộng và kéo dài qua nhiều giai đoạn, khả năng phối hợp giữa các đơn vị và duy trì tính nhất quán trong quy hoạch được xem là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Công nghệ và dữ liệu cần được đưa vào từ khâu quy hoạch

Đối với vấn đề môi trường và an toàn dòng sông, các chuyên gia cho rằng công nghệ và dữ liệu cần được tích hợp ngay từ bước lập quy hoạch.

Các công cụ như mô phỏng thủy văn, dữ liệu khí tượng, bản đồ số và giải pháp hạ tầng xanh có thể hỗ trợ xác định khu vực phù hợp để xây dựng, bố trí không gian mở cũng như duy trì hành lang thoát lũ.

Thay vì coi mặt nước, bãi bồi hoặc vùng có nguy cơ ngập là những yếu tố cản trở phát triển, Hà Nội có thể tích hợp chúng vào thiết kế đô thị.

Các mô hình như công viên ngập nước, hồ điều hòa và không gian xanh thích ứng với biến đổi khí hậu có thể vừa hỗ trợ kiểm soát nước, vừa tạo thêm giá trị cảnh quan.

Đa dạng hóa nguồn lực tài chính

Một trong những bài toán quan trọng khác là nguồn vốn.

Với quy mô lớn và thời gian triển khai dài, dự án khó có thể chỉ dựa vào một nguồn lực duy nhất.

Vốn nhà nước có thể ưu tiên cho các hạng mục hạ tầng nền tảng, trong khi nguồn vốn tư nhân, hợp tác công tư (PPP), mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) và khai thác hợp lý phần giá trị gia tăng từ đất đai có thể bổ sung nguồn lực cho các giai đoạn tiếp theo.

Việc chia dự án thành các hợp phần có thể vận hành và tạo hiệu quả tương đối độc lập, nhưng vẫn nằm trong một quy hoạch tổng thể thống nhất, cũng được xem là giải pháp giúp giảm áp lực tài chính.

Cách tiếp cận này đồng thời tạo điều kiện để từng phần của dự án sớm phát huy hiệu quả trong quá trình triển khai.

Bản sắc ven sông có thể trở thành lợi thế riêng của Hà Nội

Bên cạnh hạ tầng hiện đại, những ngôi làng ven sông, cảnh quan truyền thống, không gian văn hóa và ký ức đô thị được xem là những yếu tố quan trọng có thể tạo nên bản sắc riêng của trục cảnh quan sông Hồng.

Một dự án có quy mô lớn càng cần những điểm nhấn khác biệt để tránh tạo ra một chuỗi không gian đô thị đồng nhất.

Nếu biết kết hợp giữa công nghệ, nguồn lực tài chính, kinh nghiệm quốc tế và những giá trị bản địa, Hà Nội có thể hình thành một mô hình phát triển đô thị vừa hiện đại, vừa duy trì được dấu ấn lịch sử và văn hóa.

Cơ hội hình thành một diện mạo Hà Nội mới

Từ góc nhìn quốc tế, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng đang mở ra một cơ hội hiếm có để Hà Nội thay đổi không chỉ hình thức đô thị mà cả cách thành phố vận hành và phát triển.

Nếu các vấn đề về môi trường, tái định cư, tài chính và bảo tồn bản sắc được xử lý hiệu quả, sông Hồng có thể trở thành một trục phát triển mới của Thủ đô.

Khi đó, Hà Nội có thể bước vào giai đoạn phát triển mới với một dòng sông được khai thác tốt hơn nhưng vẫn giữ được giá trị tự nhiên, một đô thị hiện đại hơn nhưng không đánh mất những lớp văn hóa đã tạo nên bản sắc của thành phố nghìn năm.